“`html
Gündem
İran’daki Kanlı Protestolar: Sokaklar Huzursuz, Öfke Sakinlemiş Değil
Aralık ayı sonlarından itibaren İran’da patlak veren ve hızla rejim karşıtı bir görünüm kazanan protestolar, güvenlik güçlerinin sert müdahalesiyle şimdilik bastırılmış gibi görünüyor. Analistler, ülke genelinde geçerli olan sokak yasağına rağmen bastırılan öfkenin yeniden alevlenmesinin kaçınılmaz olduğunu işaret ediyor.
Özet:
Daha önce meydana gelen protestolar, İran’daki mevcut yönetim karşıtı bir tabloya yol açtı. Ancak güvenlik güçlerinin müdahalesi şu an baskıyı artırmış durumda.
Analistler, sokaklarda fiili bir yasak olduğunu belirtirken, bastırılan öfkenin yeniden patlayacağına dair bir endişenin hâkim olduğuna dikkat çekiyor.
Güvenlik güçlerinin olağanüstü sert eylemleri, protestocuları sokaklardan çekilmeye zorladı. Bir haftadır süregelen internet engelli nedeniyle halkın sağlıklı bilgilere ulaşması zorlaştı; ancak bazı Starlink uydu terminalleri üzerinden gelen bilgiler, protestoların büyük ölçüde bastırıldığına işaret ediyor.
Protestolar, Aralık ayı sonunda başkent Tahran’da artan enflasyon ve İran riyalinin hızla değer kaybı üzerine ortaya çıkmıştı. Hızla yayılmasının ardından rejim karşıtı bir karakter kazanmıştı. Yetkililer, protestoların büyümesiyle birlikte internet erişimini büyük ölçüde kısıtladı ve güvenlik güçleri de sert müdahale yöntemlerine başvurdu.
“Şehirler Sessiz, Sokaklar Silahlı”
Kentlerden gelen bilgilere göre, İran’ın birçok noktasında derin bir sessizlik hâkim. Silahlı güvenlik güçleri sokaklarda devriye geziyor; pek çok bölgede gerçek bir sokağa çıkma yasağı uygulanıyor.
ABD’de yaşayan aktivist Mehdi Yahyanejad, yüzlerce Starlink terminalinin ülkeye sokulmasına yardım ettiğini ve bunların yerel gazeteciler tarafından aktif olarak kullanıldığını belirtiyor.
“Üzgünüm fakat baskı o kadar yoğunlaştı ki protestolar neredeyse tamamen durdu,” diyen Yahyanejad, “Ülkede bir korku iklimi hâkim” ifadesini kullandı.
Protestolar Bastırıldı Ancak Bitmedi
Aktivistlere göre, son günlerde açık protestolar azalmış olsa da rejime karşı öfke tamamen yok olmuş değil. Bazı mahallelerde insanlar pencerelerden sloganlar atarken, genç gruplar kısa süreli toplanmalar yapıp güvenlik güçleri gelmeden dağılıp gidiyorlar.
Bununla birlikte, Yahyanejad, ABD’den somut bir askeri müdahale olmayacağı sürece protestoların yakın bir zamanda yeniden kitlesel bir boyuta ulaşmasını beklemediğini ifade ediyor.
“Eğer ABD’den bir destek gelmezse, kısa vadede protestoların yeniden başlaması zor,” değerlendirmesini yapıyor.
Ölü Sayısı Binlerle Anılıyor
Washington merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), bugüne kadar 2.800’den fazla protestocunun hayatını kaybettiğini ve yaklaşık 1.700 ölümün daha incelendiğini duyurdu.
HRANA’ya göre, 22 bin civarında kişi gözaltına alındı.
Bu rakamlar bağımsız bir şekilde doğrulanamıyor. İran yönetimi resmi bir bilanço açıklamazken, İran’ın dini lideri Ali Hamaney, cumartesi günü yaptığı konuşmada “binlerce kişinin öldüğünü” kabul etti.
İranlı yetkililer, ölenlerin büyük bir kısmını “İsrail ve ABD destekli teröristler” olarak nitelendiriyor ve güvenlik güçlerini sorumluluktan muaf tutmaya çalışıyorlar.
Hastaneler Güvensiz İddiası
Aktivistlerin dile getirdiği en çarpıcı iddialardan biri, yaralı protestocuların hastanelerde bile güvende olmadıkları yönünde. Yahyanejad’a göre birçok yaralı, güvenlik güçlerinin hastanelerde beklediğini bildiği için tedavi için gitmekte tereddüt ediyor.
Bazı videolar, üzerlerinde hâlâ tıbbi ekipman bulunan cesetlerin vuruş yerleriyle ilgili tartışmalar yaratıyor. İranlı doktor Yasser Ghorashi, bu görüntülerin hastane işlemleriyle uyuşmadığını ve morga gönderilen cesetlerin tüm tıbbi ekipmanlardan arındırıldığını belirtiyor.
Batı İran’daki bir ilçe hastanesine yapılan baskınları gösteren bazı görüntüler, bağımsız kaynaklarca doğrulandı.
Trump’tan Sert Uyarılar, Ama Askeri Adım Yok
ABD Başkanı Donald Trump, protestoların ilk günlerinde İran’ı kuvvetli bir şekilde uyararak, güvenlik güçlerinin barışçı göstericileri öldürmeleri halinde ABD’nin askeri müdahale yapabileceğini belirtmişti.
Fakat son açıklamalarında Trump, İran’a yönelik bir saldırı kararı almadığını ve şimdilik böyle bir adım atmayacağını ifade etti.
Trump ayrıca, İran yönetiminin 800’den fazla planlanan infazı iptal ettiğini savunarak, bu yönüyle rejimi övmüştür. Ancak İran makamları bu iddiayı doğrulamaktan kaçındı. İran Yargı Erki Başkanı, daha önce gözaltına alınanlar için hızlı yargılama ve infaz sinyali vermişti.
Rejim Protestoları “Ekonomik İsyan” Olarak Nitelendiriyor
Uzmanlar, protestoların temel kaynağının ekonomi olduğunu vurguluyor. Hızla değer kaybeden riyal, ticareti baştan sona etkilemiş durumda. Yoksulluk, hem uluslararası yaptırımlar hem de kötü yönetim nedeniyle hızla yayılmakta.
İran, dünyanın en büyük ikinci doğal gaz rezervine sahip olmasına rağmen su, elektrik ve gaz sıkıntısı ile yüzleşiyor.
Altyapı eksiklikleri ve çevresel tahribat kalıcı hasarlara sebep oluyor.
Hamaney bile, protestoları başlatan esnaf ve tüccarların “haklı ekonomik talepleri” olduğunu kabul etti. Ancak sorunların sorumluluğunu yine “dış düşmanlara” atıyor.
Geleceğe Dair Görüş: Protestolar Geri Dönecek
Güvenlik aygıtının –özellikle Devrim Muhafızları’nın– şu ana kadar rejime sadık kalması, İran yönetiminin kısa vadede ayakta kalmasını sağlıyor.
Ancak uzmanlar, bu sessizliğin kalıcı olmayacağını vurguluyor.
ABD’nin olası askeri müdahaleleriyle ilgili tartışmalar, protestoculara “destek geliyor” algısı verse de, şu anda rejimi sarsacak bir dış müdahalenin görünmediği ifade ediliyor.
Son tablo şu şekilde özetlenebilir:
Protestolar bastırıldı, ama sebepleri hala ortadan kalkmadı.
İnternet hâlâ büyük oranda kapalı; ülkedeki gerçek tansiyonun ne zaman ve nasıl yeniden yükselebileceği hâlâ belirsiz.
Kaynak: BBC, ABC News, HRANA
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz?
? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
“`
