Ali Şamil: Etten ve kemikten bir insan

Özgür His Durgun

“Leoparın Kuyruğu”, “Sis ve Gece”, “Şeytanın Pabucu” üzere sinema sinemalarının yanı sıra pek çok TV dizisi ve reklam sinemasına imza atan direktör, senarist ve muharrir Turgut Yasalar, kendi sözüyle bir “meydan okumaya” soyundu ve Kurtuluş Savaşı figürlerinden Ali Şamil’in öyküsünün peşine düştü.

Gazete arşivleri, ailenin sağladığı evraklar ve tanıklıklar ışığında ‘Ali Şamil: Büyük Taarruz’un Küçük Tanığı’ isimli kitabı kaleme alan Maddeler’in tarihi kurgu çeşidindeki romanı, 30 Ağustos’ta raflarda olacak.

Direktör, senarist ve muharrir Turgut Yasalar, Ali Şamil’in kıssasını kitap haline getirdi.

ENVER PAŞA’YA ÇAY SERVİSİ YAPTI, HAYATI DEĞİŞTİ

Ali Şamil, Ahlat’ın Uludere köyünden Çobanoğulları ailesinden Pir Bektaş’ın torunuydu. 1. Dünya Savaşı başlayıp memlekette seferberlik ilan edilince ağabeyi Sarıkamış cephesinde savaşmaya gönderildi. O askere gidemedi, gidemezdi de…

Sarıkamış bozgunu sonrasında Ruslar, Trabzon, Rize demeden ilerliyordu, gayeleri Halep’ti. Ahlat’tan da geçeceklerdi. Binlerce insan yollara dökülmüş, Ruslardan kaçıyordu. Ali Şamil ve ailesi de o hengamede Mardin’de buldular kendilerini. Periyodun Savaş Bakanı Enver Paşa’ya Mardin’deki handa çay servisi yaptığı gün, hayatı değişecekti.

MUSTAFA KEMAL İLE BİREBİR SOFRADA

Ahlat’tan Mardin’e gelen; oradan da Enver Paşa’nın talimatıyla Paşa’nın İstanbul’daki konağında yaşamaya başlayan Ali Şamil, Osmanlı Sarayı’nın önde gelen isimleriyle uzun yıllar yaşadı. Sarayda yeri geldi buyruk eri üzere çalıştı, yeri geldi paşaların tavla arkadaşlığını yaptı. Enver Paşa ve eşi Naciye Sultan ile geçirdiği iki yılın akabinde yolu, Sultan Vahdettin’in damadı ve son Osmanlı sadrazamı Ahmet Tevfik Paşa’nın oğlu İsmail Hakkı Beyefendi (Okday) ile kesişecek ve birlikte Ulusal Çaba’ya katılacaklardı. Dahası, Mustafa Kemal ile tanışacak, tıpkı sofrada oturacaktı. Cephede muhaberat, postacılık üzere vazifeler üstlenen Şamil’in atıldığı bu serüven onu, Büyük Taarruz zaferiyle taçlanan Kurtuluş Savaşı’nın ‘küçük fakat dev’ kahramanı yapacaktı.

Ali Şamil’in uzunluğu 110 santimetreydi.

ŞAMİL BİR SİRK FİGÜRÜ OLARAK DEĞİL, ETTEN VE KEMİKTEN BİR İNSAN OLARAK ANLATILIYOR

Ali Şamil Güler, Büyük Taarruz’un yıl dönümü olan 30 Ağustos’ta çabucak her sene ismine abartılı güzellemeler ve kalpaklı askeri üniformalı fotoğrafıyla toplumsal medya paylaşımlarında karşımıza çıkıyor. Öyküsü, birden fazla kere “Kurtuluş Savaşı’na katılan dev yürekli cüce” ya da “Saray soytarılığından Atatürk’ün sofrasına bir cücenin hikâyesi” başlıklarıyla anlatılıp geçilir. Fakat Osmanlı Sarayı’nda geçirdiği yıllar, Enver Paşa ile olan alakası, Mustafa Kemal Atatürk ile tanışması ve cepheye katılışı üzere ayrıntılar, kent efsanesinden öteye gitmez.

Ali Şamil’i, birinci sefer yaklaşık altı yıl evvel Yılmaz Özdil’in kaleme aldığı gazete yazısıyla duyduğunu belirtiyor Turgut Yasalar. Özdil o yazıda, Ali Şamil’in adeta köle üzere Enver Paşa’ya ikram edildiğini, üzerine giydirilen gülünç giysilerle saray soytarısı olarak paşaları ve sultanları eğlendirdiğini ima ediyordu. Pekala, gerçek bu türlü miydi?

Merakının peşine düşen Turgut Yasalar kitapta, Ali Şamil’i bir sirk figürü olarak değil; etten ve kemikten bir insan olarak anlatıyor.

‘SARAY SOYTARISI’ TABİRİ AİLEYİ RENCİDE ETTİ

Yasalar’ın, Ali Şamil’in hayatta olan yakınlarından aldığı bilgi ve evraklara nazaran, Ali Şamil o denli kolay bir “saray soytarısı” değil. Hatta aile, dedelerinin bu sıfatla anılmasından oldukça rahatsız olmuş ve birkaç yıl evvel “Bizim dedemiz saray soytarısı değildi” minvalinde bir mektup kaleme almış. Bu mektup adresini bulmuş mu bilinmiyor. Çünkü Özdil’in 2016 tarihli köşe yazısının akabinde bu öykü, toplumsal medya tesiriyle kartopu üzere büyümüş ve yüzlerce, binlerce internet sitesinde yer almış.

Yasalar, “110 santimetrelik Ali Şamil’in öyküsünü özel kılan ne?” sorusuna şu yanıtı veriyor: “Her şeyden evvel nüktedan, hazırcevap ve çok sempatik bir adam. Fizikî dezavantajı onu anti toplumsal bir ucube de yapabilirken o beşerlerle tatlı lisanı sayesinde hürmet duyulan bir karaktere dönüşmüş. Vahdettin’in damadı İsmail Hakkı Beyefendi ile bir arada Ulusal Çaba’ya katılması, bu vatan için bir şeyler yapma dileğinde samimi olduğunu ve birebir vakitte özgüveninin ne derece yüksek olduğunu gösteriyor.”

Yasalar, kitabını Şamil’e iade-i prestij kitabı olarak kaleme aldığını belirtiyor. Kitapta çok sayıda kaynaktan yararlandığını söyleyen Yasalar, “Özellikle Ahmet Tevfik Paşa’nın torunu Ahmet Şefik Okday’ın yazdığı ‘Büyükbabam Son Sadrazam Ahmet Tevfik Paşa’, ‘Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Padişah Yaveri İki Sadrazam Oğlu Anlatıyor’ isimli kitapları, bu çerçevede anmak isterim” diyor. Yasalar, devrin kısıtlı imkanlarına karşın rüştiyeyi (ortaokul) bitirmiş Ali Şamil’in bilgisi, görgüsü ve nüktedanlığıyla “soytarı” sözünü katbekat aşan bir pozisyonda olduğunu vurguluyor.

Kurtuluş Savaşı sonrasında ilan edilen Cumhuriyet ile birlikte sivil hayata İzmir’de devam eden Ali Şamil, emeklilik günlerinde Kahramanlar semtinde bir kahvehane işletiyor. Daha sonra kahvehaneyi satıp Alsancak’ta bir Rum konutu satın alıyor ve ömrünün sonuna dek ailesiyle bir arada o konutta yaşıyor. İki sefer evleniyor, ayrılıyor. Hiç çocuğu olmuyor. Etrafında sevilen, sayılan bir isim olan Ali Şamil’i tek bir gün grup elbisesiz gören yok. Konuttan çıkacağı vakit tertemiz kıyafetlerini giyiyor. Usta bir tavla oyuncusu olan Ali Şamil’in bir öteki değişik özelliği de kıraathanesinde bir kütüphanesi ve plaklarının olması…

Kitap, 30 Ağustos’ta satışa çıkacak.

CEPHEDEKİ MİSYONU ASKER MEKTUPLARI YAZMAK

Ali Şamil, cephede bulunduğu müddet boyunca karargâhtan hiç çıkmamış. Öbür askerler üzere düşmanla göğüs göğüse çarpışmamış. Onun işi asker mektupları yazmak, annelerden yahut sevgililerden cepheye gelen mektupları okumak olmuş. Bir öbür vazifesi de artık bulunamayan Osmanlı damga pullarını gazete kesiklerinden yine üretmek…

İSTİKLAL MADALYASI OLMADI

“Ali Şamil, Kurtuluş Savaşı’nın sayısız isimsiz kahramanlarından biri” diyor Turgut Yasalar. “Uzun ve onurlu bir hayat sürmüş. Her vakit işinde gücünde olmuş. Bir kahraman üzere yaşamadığı için toplum tarafından da fark edilmemiş. Sanırım onun da ilgi çekmek için özel bir gayreti olmamış. Fakat enteresandır, İzmir’de uzun vakit yaşadı ancak hiçbir İzmirli gazeteci meskenine yahut kahvesine gidip de kendisiyle enine uzunluğuna bir söyleşi yapmamış. Bu kitap için araştırma sürecinde doğrusu ben bu türlü bir habere rastlamadım. Bu ilgisizliğe mana vermek güç. Hayat Mecmuası’nda yayınlanan tek bir söyleşisi var. Orada da muhabir, kendisine İstiklal Madalyası olup olmadığını soruyor. ‘Yok’ diye karşılık veriyor lakin İsmail Hakkı Bey’in kendisine verdiği, ‘Cephede bilfiil bulunduğuna’ dair bir evrak ile 2. Ordu Kumandanı Yakup Şevki Paşa’nın verdiği yol vesikasını gururla sakladığını söylüyor”.

‘ESKİ SARAY MENSUPLARIYLA ALAKASI KOPMADI’

Yasalar, 1974’te, tam 80 yaşında hayatını kaybeden Ali Şamil’in son yıllarını şöyle anlatıyor: “Ali Şamil’in eski saray mensuplarıyla ilgileri hayat uzunluğu kopmadı. Vahdettin’in torunu, İsmail Hakkı Bey’in Ulviye Sultan’dan olan kızı Hümeyra Hanım ve eşi Halil Özbaş, Kuşadası’nda kentin çabucak girişindeki yarımada üzerine Kısmet isminde bir otel yaptırmışlardı. Otel, hükümdarların, kraliçelerin, prenslerin, prenseslerin uğrak yeriydi. Bilhassa bahçesi lisanlara destandı. Hümeyra Hanım Sultan, kâh Söke’ye kayınpederinin meskenine, kâh Kuşadası’ndaki otele gittiğinde Ali Şamil’i de götürürdü. İsmail Hakkı Okday ve kardeşi Ali Nuri Okday’ın ailelerinin İzmir’de yaşayan tüm fertleriyle ilgisi sürüyordu. Bilhassa çocuklarla ortası çok güzeldi.”

‘ALİ ŞAMİL ÜZERE KAÇ KISSA VAR’

Yasalar, en üzüldüğü şeyin hiç kimsenin hatırlarını yazmamış olması olduğunu söz ediyor. Yasalar, “Bu memleket Balkan Savaşları’ndan Kurtuluş Savaşı’na tam 10 yıl boyunca savaşlardan başını kaldırmamış. Düşünsenize kıssa kaynıyor aslında. Ancak nedense bu 10 yıllık periyodun edebiyata yansıması çok hudutlu olmuş. Ulusal Mücadele’nin hala ismi bilinmeyen çok fazla kahramanı var. Mesela, Büyük Taarruz sırasında Ali Şamil’in 16. tümendeki kumandanı olan Aşir Beyefendi… Savaş sonrası ailesiyle İzmir’e yerleşmiş. İsmet İnönü’nün Harbiye’den sınıf arkadaşı. Aşir Beyefendi, Yunan kumandan Trikupis’i esir alan, yani savaşa son noktayı koyan kumandanlardan biri. Hıncal Uluç’un ağabeyi Öcal Uluç bir orta gidip konuşmak istiyor kendisiyle. Reddediyor. Bu türlü yazılmayan çok kıssa var. İşgal periyodunda yazılan romanlara dair bir döküm yaptım. Toplam 30 roman yazılmış. Bu olacak şey mi? Ali Şamil üzere daha birçok öykü var aslında. Hiçbiri yazılmamış bilinmemiş. Bu manada ne yazık ki, çorak bir ülkede yaşıyoruz” diye konuşuyor.

Yasalar’ın Ali Şamil hayatta olsaydı en çok sormak istediği soru ne olurdu? Yasalar, Şamil’in öyküsünü bir de kendi ağzından dinlemek istediğini belirtiyor ve ekliyor: “Naciye Sultan ile karşılaştığında birinci duygusu neydi? Sarayda Enver Paşa ve Naciye Sultan ile iki buçuk yıl neler yaşadı? Enver yurt dışına kaçtığında neler hissetti? Hepsini kendi ağzından duymayı çok isterdim. Ali Şamil’in öyküsünün eksik kesimlerini tamamlamaya çalıştım. Keşke birileri kendisiyle uzun uzun söyleşmiş olsaydı. Keşke ben bu çalışmaya çok evvelce başlamış ve artık hayatta olmayan ve lakin onu yakından tanımış bireylerle görüşmüş olsaydım. Keşke romandaki tarihi kişiliklerin hepsi anılarını yazmış olsaydı.”

Related Posts

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.